Notes

1. Translated by Christopher Joby.

2. The passages from the discussion that are relevant for us are quoted in Richard Holmes, Coleridge. Early Visions (London 1989), p. 200. The question also comes up in the most recent biography of Southey: see W.A. Speck, Robert Southey. Entire Man of Letters (New Haven / London: 2006), p. 75-76, and in David Chandler, ‘Southey’s “German Sublimity” and Coleridge’s “Dutch Attempt”’, Romanticism on the Net, 32-33 (Robert Southey-issue) (2003-2004), <http://www.erudit.org/revue/ron/2003/v/n32-33/009257ar.html>.

3. For the sublime in France, see Sophie Hache, La Langue du ciel. Le sublime en France au XVIIe siècle (Paris: Honoré Champion, 2000), and Lawrence Kerslake, Essays on the Sublime (Bern: Peter Lang, 2000). The German sublime is discussed in Carsten Zelle, Angenehmes Grauen. Literaturhistorische Beiträge zur ästhetik des Schrecklichen im achtzehnten Jahrhundert (Hamburg: Meiner Verlag, 1987), and Dietmar Till, Das doppelte Erhabene. eine Argumentationsfigur von der Antike bis zum Beginn des 19. Jahrhunderts (Tübingen: Niemeyer, 2006). Regarding England, apart from the compilation by Ashfield and De Bolla, see also Samuel Holt Monk, The Sublime. A Study of Critical Theories in XVIII-Century England (New York: Modern Language Association of America, 1935; repr. 1960) and Peter de Bolla, The Discourse of the Sublime: Readings in History, Aesthetics and the Subject (Oxford: Blackwell, 1989).

4. Silvia Contarini, ‘Van verhevene tot romantiek: een prijsvraag van de Hollandse Maatschappij der Wetenschappen uit 1808’, in Geschiedenis van de wijsbegeerte in Nederland 1-2 (1990), pp. 137-151, revised as ‘De Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen als verbreider van het verhevene’ in Haarlemse kringen. Vijftien verkenningen naar het literair-culturele leven in een negentiende-eeuwse stad, ed. by W. van den Berg, H. Eijssens and T. van Kalmthout (Hilversum: Verloren, 1993), pp. 47-58; Silvia Contarini, ‘In de spiegel van de natuur. Het verhevene bij Paulus van Hemert’, in Tussen classicisme en romantiek. Esthetica in Nederland van 1770 tot 1870, ed. by H. Krop and P. Sonderen (Rotterdam: Erasmus Universiteit Rotterdam, 1993), pp. 97-106; André Hanou, ‘Subliem? Romantisch?’, in Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, 115-9 (1999), pp. 356-364. At Ghent University a BOF (Bijzonder Onderzoek Fonds) research project on the sublime in the Netherlands (1770-1830) has been completed recently by Christophe Madelein, under the supervision of Jürgen Pieters. Its findings are published in Christophe Madelein, Juigchen in den adel der menschlijke natuur. Het verhevene in de Nederlanden (1770-1830) (Ghent: Academia Press, 2010).

5. Gert Jan Johannes, Geduchte verbeeldingskracht. Een onderzoek naar het literaire denken over de verbeelding – van Van Alphen tot Verwey (Amsterdam: Universiteit van Amsterdam, 1992); Jan Oosterholt, De ware dichter: de vaderlandse poëticale discussie in de periode 1775-1825 (Assen: Van Gorcum, 1998). The absence of the concept is not only of note in recent publications. The sublime is also absent from the classic study by De Deugd on Romantic poetics: Cornelis de Deugd, Het metafysisch grondpatroon van het romantisch literaire denken; de fenomenologie van een geestesgesteldheid (Groningen: J.B. Wolters, 1966).

6. In addition to the three texts that are being discussed here, the Redevoering over het gevoel van het verhevene by Johan Frederik Lodewyk Schröder (not dated, but most likely from the first decade of the nineteenth century) and two texts by Theodorus van Swinderen, Redevoering over het verhevene in de natuur (1806) and Redevoering over de afwisseling van het schoone en het verhevene in de natuur, als juist geschikt naar de behoeften van den zinnelijken en zedelijken mensch (1810) may be of interest. Schröder and Van Swinderen were both confirmed Kantians and had contacts with Van Hemert and Kinker. Their views on the sublime are virtually identical to Van Hemert’s, whose text is given priority here because of his more central position in Dutch culture at the beginning of the nineteenth century.

7. Meaning literally ‘on height’, but usually translated as ‘on the sublime’. A notable departure from this tradition is the (very early) English translation by John Hall, The Height of Eloquence (1652).

8. In the Penguin Classics series the three texts are still published together as icons of ‘Ancient Literary Criticism’.

9. ‘…cet extraordinaire et ce merveilleux qui frappe dans le discours, et qui fait qu’un ouvrage enlève, ravit, transporte’, Nicolas Boileau, ‘Préface’ in Longin, Traité du Sublime. Traduction de Boileau. Introduction et notes de Francis Goyet (Paris: Librairie Générale Française, 1995), p. 70.

10. See Hiëronymus van Alphen, Literair-theoretische geschriften , ed. by J. de Man, 2 vols. (The Hague; Constantijn Huygens Instituut, 1999), in particular volume 2, Commentaar.

11. Hugo Blair, Lectures on Rhetoric and Belles Lettres (1783), trans. by Herman Bosscha as Lessen over de Redekunst en Fraaije Letteren, of voorschriften over taal, stijl, welsprekendheid en dichtkunst , en uitgegeven door B.H. Lulofs, 3 vols. (Deventer: B.H. Lulofs, 1788-1790). James Beattie, Dissertations moral and critical (1783), trans. by Petrus Loosjes Adriaansz. as Wijsgeerige en oordeel- en zedekundige verhandelingen, 2 vols. (Haarlem 1785-1786), and Elements of Moral Science (1790-1793) as Grondbeginzelen der zedelijke wetenschappen, trans. by Joh. Fred. Hennert, 3 vols. (Utrecht: Willem van Yzervorst, 1791-1794).

12. An English translation of a later version of that text can be found in Moses Mendelssohn, Philosophical Writings, trans. and ed. by Daniel O. Dahlstrom (Cambridge: Cambridge University Press, 1997).

13. Moses Mendelssohn, Verhandeling over het verhevene en naïeve in de fraeje wetenschappen, trans. by R.M. Van Goens (Utrecht: Samuel de Waal, 1774). The first edition of 1769 had a very limited print-run.

14. See P.C.J. De Boer, Rijklof Michael van Goens (1748-1810) en zijn verhouding tot de literatuur van West-Europa (Amsterdam: H.J. Paris, 1938), p. 147. The aesthetics of Mendelssohn are extensively discussed in Jean-Paul Meier, L’esthétique de Moses Mendelssohn (1729-1786), 2 vols. (Lille: Université de Lille, 1978). For a recent biography, see Dominique Bourel, Moses Mendelssohn. La naissance du judaïsme moderne (Paris; Gallimard, 2004).

15. See Meier, L’esthétique de Moses Mendelssohn, 849. Mendelssohn, Gesammelte Schriften. Nach den Originaldrucken und Handschriften herausgegeben von G.B. Mendelssohn (Hildesheim: Verlag Dr. H.A. Gerstenberg, 1843; repr. 1972), I, p. 106.

16. A Dutch translation of this work, ascribed to Hendrik Croockewit (who became President of the Dutch National Bank in the late 1850s) was published in 1804. For an English translation, see Immanuel Kant, Observations on the Feeling of the Beautiful and Sublime, trans. by John T. Goldthwait (Berkeley: University of California Press, 1960).

17. See, amongst others, Paul Guyer, ‘The Difficulty of the Sublime’ and Bart Vandenabeele’s response, ‘The Feeling of the Sublime: Aesthetic not Ethical. Comment on Paul Guyer, “The Difficulty of the Sublime”’ in Histories of the Sublime ed. by Christophe Madelein, Jürgen Pieters and Bart Vandenabeele (Brussels: KVAB, 2005), pp. 33-50.

18. Kant, Critique of Practical Reason, p. 133. “Zwei Dinge erfüllen das Gemüt mit immer neuer und zunehmenden Bewunderung und Ehrfurcht, je öfter und anhaltender sich das Nachdenken damit beschäftigt: Der bestirnte Himmel über mir, und das morali-sche Gesetz in mir.” Immanuel Kant, Kant’s gesammelte Schriften. Herausgegeben von der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften. Band V, ed. by Paul Natorp and Wilhelm Windelband (Berlin: Druck und Verlag von Georg Reimer, 1913), p. 161.

19. See, amongst others, Gert Jan Johannes, De lof der aalbessen. Over Noord-Nederlandse literatuurtheorie, literatuur en de consequenties van kleinschaligheid 1770-1830 (The Hague: SdU Uitgevers, 1997) and Ellen Krol, De smaak der natie. Opvattingen over huiselijkheid in de Noord-Nederlandse poëzie van 1800 tot 1840 (Hilversum: Verloren, 1997). Wim van den Berg names Rhynvis Feith as one of the founders of the Dutch ‘bescheidenheidsdiscours’ (discourse on modesty) in ‘Onze poëzie is reëel en praktisch. Het denken over de identiteit van de Nederlandse letterkunde in de eerste helft van de negentiende eeuw’ in ‘Typisch Nederlands’ De Nederlandse identiteit in de letterkunde, ed. by K. Enenkel, S. Onderdelinden and P. J. Smith (Voorthuizen: Florivallis, 1999), p. 153.

20. On Van Hemert: H.IJ. Groenewegen, Paulus van Hemert, als godgeleerde en als wijsgeer (Amsterdam 1889) and J. Plat and M.R. Wielema (eds.), Paulus van Hemert. Gezag en grenzen van de menselijke rede (Baarn 1987).

21. Paulus van Hemert, Beginzels der Kantiaansche wijsgeerte, naar het Hoogduitsch vryelyk gevolgd, en met aanteekeningen, en eene voorreden uitgegeven , door Paulus van Hemert, 4 vols. (Amsterdam: Wed. J. Doll, 1796-1798).

22. Paulus van Hemert, Magazyn voor de critische wijsgeerte en de geschiedenis van dezelve, 6 vols. (Amsterdam: Wed. J. Doll, 1799-1803)

23. Maurits Cornelis Van Hall, Mr. Johannes Kinker. Bijdragen tot zijn leven, karakter en schriften (Amsterdam: Wed. L. Van Hulst en zoon, 1850) is still the standard biography. See also, amongst others, André Hanou, Sluiers van Isis. Johannes Kinker als voorvechter van de Verlichting, in de vrijmetselarij en andere Nederlandse genootschappen (Deventer: Sub Rosa, 1988) and Georgius Joseph Vis, Johannes Kinker en zijn literaire theorie (Zwolle:Tjeenk Willink, 1967).

24. See Christophe Madelein and Jürgen Pieters, ‘Het verheven theater van de filosofie: Johannes Kinker (1764-1845) bezingt Johanna Wattier (1762-1827)’ in Liber Amicorum Prof. Dr. Jaak van Schoor. Meester in vele kunsten, ed. by S. Bussels et al. (Ghent: UGent, 2003), pp. 122-135; later revised as Christophe Madelein en Jürgen Pieters, ‘Spiegel voor het peinzende verstand. Johannes Kinker (1764-1845) en het sublieme in de Nederlanden’ in Feit en fictie, 6-2 (2005), pp. 35-51. On Wattier see Marlies Hoff, Johanna Cornelia Ziesenis-Wattier (1762-1827). ‘De grootste actrice van Europa’ (Leiden: Astraea, 1996).

25. ‘Alle andere Dinge müssen; der Mensch ist das Wesen, welches will.’ Friedrich Schiller, ‘Über das Erhabene’ in: Schillers Werke , Nationalausgabe (Weimar, 1963), II, p. 38.

26. In 1793 Schiller wrote a series of letters to the duke of Augustenburg. He published a revised version of those letters in 1795 as Letters on the Aesthetic Education of Man in his journal Die Horen. He revised them again in 1801 for his Kleinere prosaische Schriften. This 1801 edition is considered to be the definitive version.

27. This makes Kinker seem like an absolute idealist like Hegel and Schelling, but actually he is not in that he does not claim the supersensible to be the only truth, but rather that the sensible and supersensible are in harmony. In fact he values the sensible more than the absolute idealists did.

28. Kinker’s text was published in 1826, but it was read on 30 June 1823 at the Royal Dutch Institute for Sciences, Letters and Fine Arts by Maurits Cornelis van Hall (Kinker himself was teaching Dutch at the university of Liège at the time).

29. These introductions were published with a commentary by George J. Vis in Johannes Kinker en zijn literaire theorie.

30. These poetic views can be found in his long poem De kunst der poezij of 1809 (Amsterdam: Van den Berg and Kloek, repr. 1995).

31. Note the close resemblance to Wordsworth’s famous ‘spontaneous overflow of powerful feelings’. It is true, however, that Bilderdijk scorned the calm reflection (of the emotion recollected in tranquility) that the English poet extolled at this time.

32. For a clear exposition of this, see Joris van Eijnatten’s impressive study of the theosophical background to Bilderdijk’s thinking, Hogere sferen. De ideeënwereld van Willem Bilderdijk (1756-1831) (Hilversum: Verloren, 1998).

33. Kinker had already noticed this. In an unpublished review of Bilderdijk’s De ziekte der geleerden (The sickness of the learned) he asserted that Bilderdijk’s views often show similarities to Kant’s philosophy and that he was perhaps the most Kantian poet of the Netherlands (the review was reproduced some 160 years later in Vis, Johannes Kinker en zijn literaire theorie, pp. 338-347).

34. ‘Erhaben nennen wir ein Objekt, bey dessen Vorstellung unsre sinnliche Natur ihre Schranken, unsre vernünftige Natur aber ihre Ueberlegenheit, ihre Freyheit von Schranken fühlt; gegen das wir also physisch den Kürzern ziehen, über welches wir uns aber moralisch d.i. durch Ideen erheben.’ Friedrich Schiller, ‘Vom Erhabenen (Zur weitern Ausführung einiger Kantischen Ideen)’ in Schillers Werke . Nationalausgabe (Weimar: Hermann Böhlaus Nachfolger, 1962), I, p. 171.

35. See, amongst others, the above-mentioned articles by Guyer and Vandenabeele. The subtitle of Paul Crowther’s The Kantian Sublime. From Morality to Art (Oxford: Oxford University Press, 1989) also points in this direction. We can find yet more recent echoes of Schiller in Allen Wood’s discussion of the sublime in his introduction to the thought of Kant: ‘What we experience as transcending the power of nature is not “the numinousness” of a powerful alien Being who takes some sort of sadistic pleasure in overwhelming and terrifying us, but rather the sublimity of our own moral freedom. The truly sublime object to which our aesthetic experience relates is therefore not God but our own moral disposition and vocation.’ Kant (Oxford: Blackwell, 2005), p. 164.

36. ‘Wer bestaunt nicht lieber den wunderbaren Kampf zwischen Fruchtbarkeit und Zerstörung in Siciliens Fluren, weidet sein Auge nicht lieber an Schottlands wilden Katarakten und Nebelgebirgen, Ossians groβer Natur, als daβ er in dem schnurgerechten Holland den sauren Sieg der Geduld über das trotzigste der Elemente bewundert? Niemand wird läugnen, daβ in Bataviens Triften für den physischen Menschen besser gesorgt ist, als unter dem tückischen Krater des Vesuv, und daβ der Verstand, der begreifen und ordnen will, bey einem regulairen Wirthschaftsgarten weit mehr als bey einer wilden Naturlandschaft Seine Rechnung findet. Aber der Mensch hat noch ein Bedürfniβ mehr, als zu leben und sich wohl seyn zu lassen und auch noch eine andere Bestimmung, als die Erscheinungen um ihn herum zu begreifen.’ Schiller, Über das Erhabene, pp. 47-48.

37. ‘Der Holländer ist von einer ordentlichen und emsigen Gemüthsart, und indem er lediglich auf das Nützliche sieht, so hat er wenig Gefühl für dasjenige, was im feineren Verstande schön oder erhaben ist. Ein großer Mann bedeutet bei ihm eben so viel als ein reicher Mann, unter dem Freunde versteht er seinen Correspondenten, und ein Besuch ist ihm sehr langweilig, der ihm nichts einbringt.’ Immanuel Kant, ‘Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen’, in Vorkritische Schriften bis 1768, ed. by W. Weischedel, II (Frankfurt am Main: Suhrkamp, 1960), p. 875.

38. Schiller, Über das Erhabene, p. 49.

39. ‘I can truly say that unpleasant as the circumstance was which brought me under their roof, no part of my life ever seemed to pass away more rapidly or more pleasantly.’ R. Southey, in a letter to his daughter Kate, quoted in Speck, Robert Southey. Entire Man of Letters, p. 198. See also: De Deugd, ‘Friendship and Romanticism: Robert Southey and Willem Bilderdijk’ in Europa Provincia Mundi. Essays in Comparative Literature and European Studies Offered to Hugo Dyserinck on the Occasion of His Sixty-Fifth Birthday, ed. by J. Leerssen and K.U. Syndram (Amsterdam / Atlanta: Rodopi, 1992), pp. 369-388 and J. Wesseling, Bilderdijk en Engeland (Ghent: [n.pub.], 1949), pp. 166-167.

40. Bilderdijk, ‘Mr. J. Kinker aan Paulus van Hemert’, in De dichtwerken (Haarlem: A.C. Kruseman, 1859), XIII, p. 420.

Christophe Madelein does research on eighteenth-century Dutch literature at Ghent University. He is the author of a history of the sublime in the Netherlands, Juigchen in den adel der menschlijke natuur. Het verhevene in de Nederlanden (1770-1830) (2010).

Jürgen Pieters teaches literary theory at Ghent University. He is the author of Moments of Negotiation. The New Historicism of Stephen Greenblatt (2001) and Speaking with the dead. Explorations in Literature and History (2005). His most recent book is Historische letterkunde vandaag en morgen (Amsterdam University Press, 2011). Together Madelein and Pieters have edited Bilderdijk, Kinker & Van Hemert, Als van hooger bestemming en aart (2008).